14. December 2017

Grad ruža - Nova Gorica

Kada je posle Dugog svetskog rata postavljena granica između Jugoslavije i Italije, grad Gorica je, po Pariskom mirovnom ugovoru, pripao Italiji.

Time je severna Primorska ostala bez upravnog, privrednog i kulturnog centra. Zato je 1947. godine doneta odluka da se na Goriškom polju izgradi nov grad koji je, po planovima poznatog profesora, inženjera Edvarda Ravnikara, zamišljen kao grad parkova sa velikim nasadima ruža. Tada je i crvena ruža na belom polju prihvaćena kao grb Nove Gorice, a ruža postala simbol grada.

Nova Gorica je mlad grad, zvali su je i grad mladosti, ali se u neposrednoj okolini, odmah iza poslednjih gradskih kuća, nalaze stari kulturni i istorijski spomenici koji su gradu omogućili da nastavi vezu sa vekovnim korenima slovenačkog naroda. Jedan od njih je i Kostanjevica gde se nalazi crkva Gospodovog oznanjena devici Mariji i pored nje Franjevački manastir sagrađen 1626. godine. Na Kapeli se, kako tamošnji stanovnici zovu to mesto, nalazi i „Božja pot“, sveto mesto gde rado dolaze vernici i turisti iz svih krajeva. Kostanjevica je duhovni centar, ali i istorijski, kulturni i spomenik sakralne umetnosti o kome brinu monasi, Franjevci već 180 godina.

KostanjevicaKostanjevica

U franjevačkom manastiru u Kostanjevici nalazi se i biblioteka koja nosi ime po ocu, Stanislavu Škrabecu (1844 – 1918.) koji je kao monah Franjevac, tu boravio 40 godina. Bio je najpoznatiji slovenački lingvista toga doba i najzaslužniji za očuvanje manastirske biblioteke od 10.000 knjiga. Ne samo što je u tim, za Slovence teškim vremenima obogatio fond biblioteke, sakupljao je knjige i literaturu iz drugih franjevačkih manastira širom sveta za svoju knjigu „Cvetje z vrtov svetega Frančiška“ pa su mu, kao čoveku od autoriteta mnogi naučnici, botaničari a i drugi, slali svoja dela na recenziju ili na poklon. U biblioteci se čuva oko 30 inkunabula, među kojima je najstarija iz 1476. godine. Bogate su i zbirke knjiga od XVI do XIX veka. Najznačajnija među njima je Bohoričev pravopis  „Arcticae horulae“ iz 1584. godine sa svojeručnom posvetom autora.

U kripti crkve Gospodovog oznanjena devici Mariji, nalazi se grobnica gde su sahranjeni poslednji potomci francuske kraljevske dinastije Burbon, među kojima je i grob Karla X poslednjeg kralja Francuske i Navare, kao i njegovog sina Ludvika XIX, unuka Henrika V i članova njihovih porodica. Posle julske revolucije 1830. kralj je bio svrgnut i zajedno sa porodicom izgnan iz Francuske. Utočište je našao kod goriškog grofa Coroninija gde je od  kolere i umro 1836. Danas je kripta u crkvi u svetu poznata kao „Mali St. Denis“.

Mali St. DenisMali St. Denis


U Kostanjevici je isprepletena i postignuta skladnost duhovnog i materijalnog sveta. Monasi Franjevci poznati su po skromnosti i kao ljubitelji vrtova pa su vrtovi u njihovim manastirima među najlepšim. Za njih su vrtovi simbol nebeskog raja, što se za ružičnjak u Kostanjevici, na južnoj strani manastira s pravom može reći.


Istorija ume da se poigra sa ljudima pa mnogi danas misle da su ruže Burbonke u manastirskom vrtu dobile ime po kraljevskoj porodici koja je tu sahranjena. To nije tačno, dobile su ime po ostrvu u Indijskom okeanu Ile de Burbon koji se danas zove Reunion, tako da je ime ruža sa poslednjim francuskim kraljem povezano samo posredno.
Ruže Burbonke su nastale slučajno ukrštanjem dve stare vrste ruža, kineske Old Blush i evropske damašćanske Quatre saissons.

Cvetaju od ranog proleća do kasne jeseni zbog čega su bile veoma popularne u Viktorijanskom vremenu. Slavni francuski i drugi vtrlari XIX veka odnegovali su oko 1500 vrsta ovih ruža koje su krasile opojno mirišljave vrtove bogatih plemića. Do danas se sačuvalo oko 80 vrsta. U Novoj Gorici, gradu ruža, sačuvane su poslednje predstavnice ove sorte, koje su u manastirskom ružičnjaku dobile svoje posebno mesto i postale druga najveća javna zbirka autohtonih ruža vrste Burbon u Evropi, odmah iza  Roseraie de l'Haÿ u blizini Pariza.


Ruže Burbonke, kao i većina lepotica, imaju svoje čari i kaprice. Najbujnije cvetaju u proleće, većina njih samo jednom godišnje, od početka maja do kraja juna, dok neke cvetaju cele godine. Među njima nema ruža crvene, žute i narandžaste boje, njihova paleta boja se proteže od snežno bele do tamno ružičaste. Ono što im daje poseban šarm je raskoš mirisa. Nežni, sveži, ali i izraziti slatki voćni mirisi, mirisi muškata, vaniljije, mirisi začina. Opojne varijante cvetnih mirisa u bogatim, različito oblikovanim cvetovima, svoj miris razvijaju u sunčanim jutrima.

Neke ruže su niske, druge se radoznalo penju na prste preko ograda dok treće rastu u bokorima. Neke su bez trnja, neke imaju okrugle cvetove, a neke stidljivo saginju svoje glavice. I lišće im je različite boje. Jedne imaju nežno svetlo zelene listove, druge tamno zelene, bujne rasti, a treće bordo i lišće i stablo. U ružičnjaku na Kostanjevici sve su našle svoje mesto pod suncem i, što je najvažnije, tamo rastu slobodno, onako kako žele, jer ih ljubitelji ruža samo usmeravaju ne ometajući ih propisanim vrtlarskim redom. Za to im se ruže zahvaljuju slapovima mirisnih cvetova kojim u Evropi nema para. Nije slučajno da su mnogobrojnim posetiocima postale izvor nadahnuća, duhovne obnove i aromaterapije.


Svake godine u mesecu maju u dvorani Franjevačkog manastira u Kostanjevici održava se priredba „Muzika iz vrtova svetog Franje“ u okviru Festivala ruža. Tada su za posetioce otvorena manastirska vrata, kao i ružičnjak gde raste 49 vrsta ruža sorte Burbon, koje čine jednu od najbrojnijih i najvećih zbirki na svetu. Dive im se ljubitelji cveća i stručnjaci iz Slovenije kao i iz inostranstva.

Grad ruža, Nova Gorica može da se pohvali bogatim ružičnjacima i duž gradskih ulica, u parkovima, kao i u baštama i vrtovima privatnih kuća. Ali, manastirski vrt je srce Festivala ruža u Novoj Gorici. U vreme festivala održavaju se različita predavanja o ružama, radionice ručnog rada, bira se najlepša Burbonka godine, kao i najlepši ružičnjak Nove Gorice. Tada se održavaju i druge priredbe, muzički koncerti, slikarske izložbe, degustacije raznih jela pripremljenih od ruža i prekrasno aranžiranih sa ružama. Festival obogaćuje život Novogoričana i njihovih posetilaca. U tim danima ruža iz grba Nove Gorice zablista u svom najlepšem sjaju.


Ljubica Verbič

Povezane teme

Johann Lavundi, spona između nemačke i srpske kulture... Antologija Johanna Lavundija „Od A do Š: Osam vekova srpske poezije / Von A bis Z: Acht Jahrhunderte serbischer Poesie„ na srpskom i nemačkom...

Krupajsko vrelo... Krupajsko vrelo nalazi se u istočnoj Srbiji, u zapadnom podnožju planine Beljanice, sa desne strane Krupajske reke. Smešteno je između sela Milanovac i K...

KNTD: Apel glavnim i odgovornim urednicima srpskih medija... Poštovani urednici srpskih medija, dozvolite sebi takav luksuz i odvojite malo vremena od jurenja za čitaocima, gledaocima, tiražom i profitom, budite ov...

Srbija - pun brod ludaka... Proteklih dana, svi mediji, a kao šlagovrt i dnevnik RTS-a u udarnom terminu, alarmantno javljaju: "čak 70% žena i muškaraca u R.Srbiji, MU&Scaron...

Antički grad Parga... U Pargu se zaljubite na prvi pogled, a prvo na čemu vam oko zastane su kućice živopisnih boja, građene u mediteranskom stilu i gusto načičkane na padini, pa ima...

Postavljeni komentari su privatna mišljenja autora i ne odražavaju stavove redakcije Balkan In.

Balkan IN Magazin

Kulturno informativni portal Balkan In obuhvata segmente - politika, vesti, kultura, umetnost, nauka, medicina, sport, zdravlje i priroda, autromobilizam, moda, putovanja.
Kulturno informativni portal Balkan In obuhvata segmente - politika, vesti, kultura, umetnost, nauka, medicina, sport, zdravlje i priroda, autromobilizam, moda, putovanja.

Prijatelji

Sve o Labradorima

Korisni saveti - Uradi sam

DR MARKO JOVAŠEVIĆ Zdravlje kao način života

Foto

Janko Tipsarević